5 ชนเผ่าที่ผมเคยไปมา ที่กำลังจะหาย ตาย จาก และ สาบสูญ

1 พ่อหมอเฒ่า หมอปะกำจับช้างรุ่นสุดท้ายแห่ง “สุรินทร์”

เสียงบทสวดพิธีกรรมเป็นภาษาชาวกูยของพ่อหมอเฒ่าเมืองสุรินทร์ ถิ่นอีสานใต้ เพื่ออัญเชิญผีปะกำและวิญญาณบรรพบุรุษรับเครื่องเซ่นไหว้พร้อมกับขอพรเพื่อให้มีโชคลาภและเสี่ยงทายผลที่จะเกิดขึ้นจากการดำเนินกิจกรรม ณ ศาลปะกำ สถานที่เปรียบเสมือนเทวาลัยอันเป็นที่สิงสถิตวิญญาณบรรพบุรุษและผีปะกำตามความเชื่อของชาวกูย ซึ่งตั้งอยู่ภายในศูนย์คชศึกษาแห่งบ้านตากลาง ต.กระโพ อ.ท่าตูม โดยศาลปะกำนี้นิยมปลูกสร้างไว้ในชุมชนคุ้มบ้าน หรือที่บ้านของทายาทฝ่ายพ่อ มีลักษณะเป็นเรือนไม้คล้ายหอสูง มีเสาสี่ต้น หันหน้าไปทางทิศเหนือ ณ ตำแหน่งที่เงาบ้านไม่ตกทับตัวศาลและเงาศาลไม่ตกต้องตัวบ้านซึ่งศาลปะกำจะใช้เป็นที่เก็บรักษาหนังปะกำ และอุปกรณ์ในการคล้องช้าง


การเซ่นผีปะกำจะกระทำโดยหมอช้างอาวุโส เจ้าของบ้าน และญาติพี่น้อง นำของเซ่นไหว้ไปยังศาลปะกำ จุดเทียนแล้วอัญเชิญผีปะกำและวิญญาณบรรพบุรุษและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวกูยเคารพบูชาให้เข้ามาสิงสถิตย์ในเชือกเชือกปะกำนี้เพราะหนังปะกำถือว่าเป็นอุปกรณ์ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งที่ชาวกูยใช้ในการคล้องช้างป่า ซึ่งในการเซ่นผีปะกำ มีหลักว่าผู้ทำพิธีและขึ้นศาลปะกำได้จะต้องเป็นผู้ชาย ลูกหลานของต้นตระกูล ผู้เป็นเจ้าของศาลปะกำ บุคคลอื่นห้ามขึ้นโดยเด็ดขาด และโดยเฉพาะสตรีห้ามแตะต้องหนังปะกำเด็ดขาด ดังนั้น ผู้เข้าร่วมพิธี จึงต้องนั่งอยู่ที่พื้นดินล้อมรอบศาลปะกำ

ชั้นบนภายในศาลปะกำ จะเป็นที่เก็บเชือกปะกำ เป็นบ่วงบาศทำด้วยหนังควาย ที่นำมาตัดเป็นริ้วๆ แล้วตากแห้งจากนั้นปั่นเข้ากันเป็น 3 เกลียว มีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 1-2 นิ้ว มีความยาวประมาณ 50-80 เมตร ซึ่งควาย 3 ตัวจะได้เชือกปะกำ 1 เส้น เชือกปะกำนี้บรรดาหมอช้างและควาญถือว่าเป็นเชือกศักดิ์สิทธิ์ มีความสำคัญมากที่สุดเพราะเป็นที่สิงสถิตย์ของดวงวิญญาณครูบาอาจารย์และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย และแต่ละตระกูลมักจะมีไว้ใช้เฉพาะคนในตระกูล ซึ่งต้องเคารพนับถือและเชื่อว่าผีปะกำจะสามารถบันดาลให้โชคดีหรือโชคร้ายในการคล้องช้างได้สิ่งที่ต้องระมัดระวังเกี่ยวกับเชือกปะกำคือ ห้ามเหยียบหรือห้ามผู้หญิง หรือผู้ที่มิใช่สายเลือด หรือคนต่างตระกูล แตะต้องหรือขึ้นไปในศาลปะกำ ถ้าละเมิดข้อห้ามดังกล่าวถือว่าผิดครู หรือผิดปะกำ อาจมีผลร้ายต่อผู้ไปคล้องช้างได้

ส่วนเครื่องรางที่หมอช้างนำติดตัวไปด้วยนั้นจะเป็นสายรัดที่เอวที่สืบทอดมาตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตาทวด ซึ่งเมื่อออกมาจากป่าก็ต้องเก็บไว้บนหัวนอน ห้ามนำไปให้คนอื่นดู ซึ่ง เครื่องรางนั้นมีทั้งต้นห่าเสื่อ เขี้ยวหมูตัน จันทคราส เป็นต้น ซึ่งไม่ว่าจะประกอบกิจการใดๆชาวกูยมักจะมีการเซ่นบวงสรวงผีปะกำก่อนเสมอ

“ตอนนี้ไม่ได้ออกไปจับช้างป่าที่ชายแดนอีกแล้ว เลิกจับช้างตั้งแต่ปี 2500 สุดท้ายทุกวันนี้จึงเหลือหมอช้างแค่ 5 คนเท่านั้นไม่มีผู้สืบทอดอาชีพนี้ต่ออีกแล้ว” หมอช้างผู้อาวุโสสูงสุดในบรรดาหมอช้างที่เหลืออยู่เป็นรุ่นสุดท้ายในโลก เล่าให้ฟัง 

 

 

 

2 เผ่าสักหน้า เมียวอู(มรัคอู) Face tattoo : Mrauk U Myanmar

เมืองซิตเว Sittwe หรือ ซิตตุ่ย ในสำเนียงพม่า เป็นเมืองหลวง ตั้งอยู่ในรัฐระไข่ Rakhine ทางทิศตะวันตก ชายแดนสุดฝั่งทะเลอ่าวเบงกอล ของประเทศพม่า มีชายแดนติดบังกลาเทศ มีพรมแดนธรรมชาติอันเป็นอุปสรรคสำคัญ ในการติดต่อสมาคมกับแผ่นดินส่วนใหญ่ของพม่า คือ เทือกเขาอรกันโยมา (Arkhine Yoma) ทีทอดยาวตลอดแนวพรมแดนติดทะเลเป็นระยะทางยาวเกือบ 600 กิโลเมตร ทางฝั่งตะวันออกของรัฐระไข่ ดังนั้นการเดินทางสู่เมืองต่างๆใน Rakhine State โดยทางบกจึงเป็นไปโดยลำบาก (โดยต้องเดินทางไปตั้งต้นที่ Sittwe ก่อน)  
นั่งเครื่องบินจากย่างกุ้งไปลงที่ซิตตุ่ย Sittwe ใช้เวลา 1ชม. และ นั่งเรือจากจากซิตตุ่ยไปเมียวอู 6-7ชม.

 หมู่บ้านคนสักหน้า ตั้งอยู่ที่หมู่บ้านชิน มรัคอู รัฐยะไข่ ประเทศพม่า เฉพาะผู้หญิงเท่านั้นที่จะสักหน้า ทำไมต้องสักหน้าด้วย? ด้วยสามเหตุผลที่สันนิฐานคือ 1. ทำให้ไม่สวย เมื่อมีหนุ่มต่างหมู่บ้านมาจีบ เขาไม่ต้องการไปเขาจึงสักหน้าให้ไม่สวย 2. สักให้จำหน้าได้ว่าคนบ้านเดียวกัน เมื่อมีการฉุดไปเป็นเฉลย และทิ้งไว้กลางทาง คนในหมู่บ้านจะหาเจอได้ง่าย 3. เป็นประเพณีที่สืบต่อกันมานานและทำต่อๆกันมา การสักหน้าเขาเลิกสักมา 60 ปีที่แล้ว ปัจจุบันมีเหลือคนสักหน้าที่ยังมีชีวิตอยู่รวมๆกันประมาณ 30-40 คนเท่านั้น เมื่อคนเหล่านี้ตายก็จะหมดไป

 

 

 

3 ลุงฮวัง ชาวประมงนกกาน้ำ Cormorant fisherman Guangxi , China.

 การจับปลาของนกกาน้ำ (อังกฤษ: Cormorant fishing) เป็นการประมงแบบพื้นบ้านประเภทหนึ่ง นิยมทั้งในเอเชียตะวันออกและยุโรป ด้วยการใช้นกกาน้ำ ซึ่งเป็นนกที่เชียวชาญในการว่ายน้ำและดำน้ำจับปลาด้วยปาก ด้วยความที่มีจะงอยปากยาวแหลมและพังผืดที่เท้าเชื่อมติดกันเหมือนเป็ด โดยนกกาน้ำหลายชนิดสามารถเลี้ยงให้เชื่องได้

 การจับปลาด้วยวิธีการแบบนี้ เริ่มที่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเป็นระยะเวลานานกว่า 1,500 ปี มาแล้ว ในจีนและญี่ปุ่น โดยชาวประมงจะพายเรือออกไปพร้อมด้วยฝูงนกกาน้ำ จากนั้นจะปล่อยให้นกลงไปในน้ำ และใช้ไม้พายตีน้ำเพื่อให้นกตื่นตัวและดำลงไป ทั้งนี้จะต้องใช้เชือกผูกคอนกด้วยเพื่อมิให้นกกลืนปลาลงไป แต่เมื่อนกตัวใดหาปลาได้ ชาวประมงจะแบ่งชิ้นปลาให้แก่นกเป็นรางวัล

 ปัจจุบัน วิธีการประมงแบบนี้ได้ลดน้อยลงไปตามกาลเวลา ยังคงอนุรักษ์การจับปลาด้วยนกกาน้ำอยู่ โดยถือเป็นไฮไลต์การท่องเที่ยวที่สำคัญประการหนึ่งของที่นี่

 

 

4 Kazakh Eagle Hunters of Mongolia

  ชาวมองโกลเป็นชนเผ่าเร่ร่อนที่อยู่กับการเลี้ยงสัตว์เป็นส่วนใหญ่ ย้ายถิ่นฐานไปตามฤดูกาล มีความผูกพันกับสัตว์เลี้ยงและสัตว์ป่า มีความเชื่อผูกพันธ์กับเรื่องจิตวิญาณ เชี่ยวชาญการขี่ม้า ต้อนแกะ ม้า วัว อูธ และพวกเขาก็เป็นยอดนักล่าแห่งทุ่งหญ้าด้วยเหมือนกัน ทั้งใช้เครื่องมือและสัตว์เลี้ยงในการล่าสัตว์ สำหรับสัตว์นักล่าที่พวกมองโกลใช้ในการล่าสัตว์นั้นก็มีทั้งเหยี่ยว อินทรี และสุนัข

พรานอินทรี การที่จะได้มานั้นเป็นเรื่องที่ไม่ธรรมดาเลยทีเดียว ในสมัยก่อน ต้องเป็นนักรบชั้นสูงเท่านั้นที่จะสามารถเลี้ยงได้ เขาถือว่าอินทรีเป็นสัตว์สัญลักษณ์แห่งฟ้าเบื้องบนอันยิ่งใหญ่ จึงมีแต่ชนชั้นสูงเท่านั้นจะมีปัญญาเลี้ยงเพื่อประดับบารมีของวงศ์ตระกูล ทั้งยังต้องเสี่ยงในการที่จะได้ลูกอินทรีมาเลี้ยงมาฝึก ต้องไปปีนเขาในที่สูงที่มันทำรังไว้

เมื่อล่าแล้ว ก็แบ่งปันกัน อย่างที่เห็นและฟังมาก็ 1/3 ของที่ได้มาจากการล่า กระต่ายได้มาก็เอาไปเลย ขาหนึ่ง จิงจอก หมาป่า เอาขนมาทำเครื่องนุ่มห่ม เนื้อแบ่งปันกัน เมื่อนกอายุเยอะขึ้น Kazakh Eagle Hunters ก็จะปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ สืบพันธุ์ ใช้ชีวิตในธรรมชาติต่อไป (เคยถาม ว่าราคาเท่าไหร่ ซื้อขายกันไหม ไกด์ก็บอกว่าไม่ได้ซื้อขายกัน)

เมื่อ Eagle Hunters เริ่มหมดไป ทางการก็เริ่มเห็นความสำคัญในวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียน ประเพณี ก็เลยเริ่มส่งเสริมสนับสนุนจัดให้มีการแข่งขันกันเกิดขึ้น ก็จะแข่งกัน สามฐาน ใครที่ได้คะแนนสูงที่สุดก็เป็นผู้ชนะ (คนในภาพคนกลางไซโล เป็นแชมป์ระดับประเทศปี 2016 นี้เอง ผมเรียกแต่หัวหน้าเผ่า ดูแกเป็นชายสูงศักดิ์ ทรนง น่าเกรงขามกว่าใครเพื่อน) การแข่งขันน่าจะอยู่ช่วงซัมเมอร์โดยมีเอเจนซี่เป็นคนดำเนินการให้ทั้งหมด

การสนับสนุนนี้ทำให้เกิด Young Girl Eagle Hunters ที่ได้รู้จักกับน้อง Zammabol ที่น่ารักมากๆ (ตอนนี้เป็นผู้หญิงคนเดียวที่เป็นอีเกิ้ลฮันเตอร์ เพราะคนก่อนนี้ที่ BBcเคยไปติดตามชีวิต นกเขาตายไปแล้ว เพราะนักท่องเที่ยวเอาไปเล่นแล้วอากาศเปลี่ยนนกซ๊อคตาย ผมเลยนับได้ว่าซัมมานโบว์เป็นเกิ้ลฮันเตอร์หญิงคนเดียวเพราะเขามีนก)

 

 

5 เผ่าแรนเดียร์ Tsaatan, Mongolia

 คุรุเว้ ป้าใจดีที่ผมไปขอชาดื่มทุกวัน พร้อมหยอกให้แกหัวเราะ แกมะค่อยจะยิ้ม เพราะฟันหลอ แต่เป็นกันเอง 

ยังไม่ลืมการเดินทางที่แสนทรหด คนขับรถที่เก่งแม้นไม่มีทางก็ไปได้ มิตรภาพ ความหนาวเหน็บ และลำโพงแดง ฮ่าๆๆ

Portrait of Mongolian Reindeer in traditionally Tsaatan family on their reindeers at Taiga, Mongolia

 

----

---

 นักท่องเที่ยว ขี่ถ่ายรูป


เขียนข่าววันที่ : 21 กรกฏาคม 2560
ประเภทข่าวสาร : บทความ
Tags : Kazakh   Mongolia  Tsaatan  Cormorant  fisherman  Guangxi  China  Mahout  Surin  thailand  tattoo  face  myanmar